Dit is het vierde inspiratiestuk over een superkernachtig stuk van de apostel Paulus in de brief aan de Galaten. Ik hoop dat je het met plezier gaat lezen én geïnspireerd raakt.
Kern van het verhaal:
In Galaten 5 schrijft Paulus een verhaal met deze strekking: Een mens wordt werkelijk vrij als je beseft dat God in Christus onvoorwaardelijk van je houdt. Hij houdt niet meer van je als je je best doet voor Hem of een uitmuntende levensstijl – door je perfect aan de wetten en geboden van God te houden – hebt. Hij houdt niet minder van je als je totaal de fout in gaat. Je kunt zonder angst voor wat mensen van je vinden, wat je van jezelf vindt vrij in het leven staan: God houdt van je, vertrouw dat. Geloof/vertrouw dat betekent dat zijn liefde in je werkzaam is, de basis onder je leven. Het woord dat in het hele Nieuwe Testament wordt gebruikt is het Griekse woord “agapè”: onvoorwaardelijke liefde.
Nu ontstaat daar ook een misverstand over: mooi makkelijk! God houdt altijd van je! Of je nou goed of kwaad doet. Waarom zou je dan nog goed doen? Daar heeft Paulus een antwoord op: als je je laat leiden/beïnvloeden door Gods Geest zal je leven voor jezelf én anderen tot bloei komen. Vruchten van de Geest noemt Paulus het. Hij noemt er 9…. Deze keer als tweede: de vreugde!
Ik neem mijn uitgangspunt in een stuk van Johannes. Dat gaat over vruchten én over de liefde, in één adem:
1‘Ik ben de ware wijnstok en mijn Vader is de wijnbouwer. 2Iedere rank aan Mij die geen vrucht draagt snijdt Hij weg, en iedere rank die wel vrucht draagt snoeit Hij bij, opdat hij meer vruchten voortbrengt. (….) 4Blijf in Mij, dan blijf Ik in jullie. Een rank die niet aan de wijnstok blijft, kan uit zichzelf geen vrucht dragen. Zo kunnen jullie geen vrucht dragen als jullie niet in Mij blijven. 5Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in Mij blijft en Ik in hem, zal hij veel vruchten voortbrengen. (…….)
9Ik heb jullie liefgehad, zoals de Vader Mij heeft liefgehad. Blijf in mijn liefde: 10je blijft in mijn liefde als je je aan mijn geboden houdt, zoals Ik me ook aan de geboden van mijn Vader gehouden heb en in zijn liefde blijf. 11Dit zeg Ik tegen jullie om je mijn vreugde te geven, dan zal je vreugde volkomen zijn. 12Mijn gebod is dat jullie elkaar liefhebben zoals Ik jullie heb liefgehad.
Je ziet in de woorden van Jezus de woorden vreugde én liefde (agapè dus, daarover straks meer) terugkomen. Dat zijn de eerste twee vruchten die Paulus noemt van de 9. Ze zijn als het ware twee kanten van één medaille. Het idee van die twee kanten is dít: God is in zichzelf zo’n ontzettend grote bron van liefde – Vader, Zoon en Geest – dat er “liefde en vreugde” over was. Zoals twee mensen die intens van elkaar houden graag een kind als vrucht van hun liefde willen hebben, ervan houden en het groot willen zien worden. Zó vanuit barstensvolle liefde schiep God vol vreugde het heelal, de planeten, de aarde en alles wat daarop leeft. Als een creatief en royaal iemand, die enorm uitbundig aan het scheppen sloeg: veelkleurig, veelzijdig, creatief, hartelijk, royaal!
Het doet mij soms denken aan mijn – inmiddels al lang overleden tante Agaath. Ze was geen echte tante, maar samen met oom Henk (ook al een ontzettend kleurrijk figuur die veel te vroeg stierf) de beste vriendin en vriend van mijn ouders. Ze waren rijk én royaal. Ze lieten zich op het eerste niet voorstaan en vanuit het tweede kon je hen geen groter plezier doen dan te genieten van wat zij graag met veel mensen wilden delen. Ik zie nog oom Henk naast mij zitten als ik 8 jaar ben en een beetje piano kan spelen. Zij hebben een prachtige vleugel en ik voel me de koning te rijk. Ik speel voor oom Henk uit één van de eerste boeken van Folk Dean en hij luistert zo enthousiast dat ik het gevoel krijg dat ik prachtig speel. Als mijn moeder 70 wordt vieren we dat met ons kleine gezin én tante Agaath, die inmiddels 80 is. Tante Agaath neemt ons mee naar een pannenkoekenrestaurant en zij trakteert! Daarna spelen we (onze kinderen zijn onder de 10) boompje verwisselen en tante Agaath heeft het grootste plezier! Haar stopwoordje is “heerlijk”. Bijna alles is “heerlijk”. Het is zowel een uiting van heel goed kunnen genieten als eigenlijk ook een lofprijzing op God: heerlijk en HEERlijk! Ze beleeft haar leven als een prachtig geschenk van God. Inclusief de dagen van donkerte. Als ze 100 wordt woont ze in een verzorgingshuis – ze vergeet wat veel maar niet wie ze is – en ik probeer namens mezelf en mijn moeder haar te bellen. Dat lukt half: kan ik mevrouw V ook spreken? Nee, dat komt niet uit…. Op de achtergrond hoor ik luidkeels getoeter en geblaas: de fanfare is in huis om voor tante Agaath te spelen.
Vier de vreugde dus om het leven, omdat God het je uit royale liefde – agapè – schenkt. Dát is de bedoeling van God, ook als het donker wordt. Vandaar dat Jezus dus bij het evangelie van Johannes begint met een royaal, overdadig, vreugdedronken verhaal met de bruiloft te Kana.
Maar de vreugde wordt dus heel vaak verstoord. Net als de liefde dat hard en geregeld wordt. Lees de bijbel, lees de krant, zie ook dingen in je eigen leven of in de mensen om je heen. Als mensen dan dus óf in de sores – door het lot – terechtkomen óf door wat je door anderen wordt aangedaan of wat jij een ander aandoet…, is liefde dan nog steeds liefde? Houdt God ook van je/de mensheid (beide zijn net zo relevant) als je het verklooit? Kun JIJ van een ander houden als die enorm de fout ingaat? Als het je zoon/dochte/familielid is, die je iets aandoet? Kun je van jezelf houden als je iets ongelooflijk stoms hebt gedaan? Van een ander die jóu iets aandeed, of je gezin? Poeh!!! Voor Paulus een wezenlijke vraag: hij dacht dat hij iets goeds deed, was trots op zichzelf. En toen ontdekte hij dat hij andere mensen – en God – geweld had aangedaan en hij wilde zich wél bij die anderen aansluiten. Zouden ZIJ van HEM kunnen houden? Zou God van hem kunnen houden? Kun je dan nog van jezelf houden?
Jezus komt naar deze wereld toe. Dat had Hij ook niet kunnen doen. Wij hebben nooit kunnen kiezen of we geboren wilden worden. Jezus – dat is de betekenis o.a. van de maagdelijke geboorte – kon wél kiezen. Alzo lief had God…. Daar staat dus het woordje agapè. Het is de trouwe, royale liefde van het begin, dat God alles wat Hij heeft gemaakt zó de moeite waard vindt dat Hij tóch komt. Maar tot verbazing van God en Jezus treft Hij dan een wijngaard aan die geen vruchten opbrengt. Zo vertelt Jezus het in een gelijkenis. De zoon van de Heer van de wijngaard komt naar de wijngaard om de vruchten – de liefde, de vrede, de vreugde enz. – te zoeken. Maar ze zijn er niet. En er is ook het idee bij de wijngaardenier: het zal toch niet zo diep gezonken zijn, dat ze mijn zoon iets zullen aandoen….[1] Jezus vertelt het verhaal, de gelijkenis in de week voorafgaand aan zijn arrestatie en alles wat daarop volgt. Dat Jezus dus komt om mensen te genezen, psychisch en fysiek, dat is tot daar aan toe. Dat Hij uitlegt hoe God het leven bedoelt, indrukwekkend. Maar dat Hij het toelaat dat ze Hem doden? Dat zou de ultieme reden zijn om de mensheid in de steek te laten. Te vervloeken om mijn part. Aan het kruis klinken twee (het zijn er 7 in totaal overigens, die andere laat ik nu rusten) bijzondere woorden. Aan een mede-gekruisigde die anderen gedood heeft en die Jezus vraagt om aan hem te denken als Hij in zijn koninkrijk komt, zegt Jezus: vandaag nog zul je met mij in het PARADIJS zijn. Dat is de royaliteit van de Schepper, van tante Agaath naar iemand die zijn leven totaal verkloot heeft. Niet alleen zijn eigen leven, maar ook dat van anderen. Vermoedelijk gaat het hier om iemand die in het verzet tegen de Romeinen heeft gezeten. Die verzetsstrijders in die dagen waren heel wreed, zowel naar Romeinen als naar Joden zélf. Vergelijk ze maar met terroristen vandaag: onschuldige mensen worden geslachtofferd voor een “hoger” doel. Totale liefde-loosheid.
Maar er klinkt nog een ander woord richting én schreeuwende mensen én de Joodse leiders én naar Romeinse soldaten die hun bevelen van hogerhand opvolgen: Vader, vergeef het hen want ze weten niet wat ze doen. Dat klinkt als “ze zijn verblind, ze zijn op een bepaalde manier totaal ontoerekeningsvatbaar”. Hoe bestaat het dat mensen collectief “Heil Hitler” gaan roepen en Joden gaan haten? Hoe kan het dat er mensen geweld gebruiken en vreselijke dingen roepen als er in hun ogen onbeschaafde en gevaarlijke buitenlanders in een azc worden opgenomen? Hoe kan het dat soldaten in de oorlog hun eigen geweten uitschakelen? Hoe kan het dat de kerk in de tweede wereldoorlog in ons land ging scheuren over een futiliteit? Hoe kan het dat…..
De foto die je hierboven vindt staan is van Veldzicht, Balkbrug. Daar verblijven mensen die we te ziek in hun geest vinden en te gevaarlijk voor hun omgeving om vrij rond te lopen. Ontoerekeningsvatbaar…. Ik vind het altijd geweldig dat we in onze samenleving deze mensen veiligheid bieden en hen niet vermoorden, de doodstraf geven of meedogenloos behandelen. Ik ken mensen die met hen werken. Indrukwekkend vind ik het. Maar ergens staat dat “Veldzicht” voor veel meer dan alleen die mensen die er wonen. Het staat ook symbool voor dat er telkens dus dingen scheef gaan. Hoe kan het dat de goedheid/de liefde in eigen persoon wordt gedood, miskend? En dat voorbeeld van Jezus kun je met zoveel verhalen vermenigvuldigen!
Er is dus dat andere woord: Vader vergeef het ze. De royale liefde van de Schepper in de royale vorm van vergeving. Agapè als dus écht onvoorwaardelijke liefde. Want waarom – aan welke voorwaarden voldoen mensen rond het sterven van Jezus nu wel!? – zou God en Jezus nú nog royaal zijn? Wel, omdat het agapè is en superroyaal.[2] De royaliteit – royaal komt van het Franse koning, roi – van de Schepper Koning, die dus tegen dat mislukte leven van die gekruisigde zegt: welkom in het paradijs. Liefde tot het uiterste!
Wel…, die twee kanten, die twee vruchten horen dus samen. De vreugde én de royale liefde. Er zit een soort van “automatisme” in, “natuurlijks”: God houdt van Jezus, Jezus van God, Jezus én God van de mensen. Het zit aan elkaar vast: boer houdt van de wijnstok, wijnstok geeft leven aan de ranken, die ranken komen tot bloei, of, zoals Jezus die metafoor daarna vertaalt: zoals de vader en ik elkaar liefhebben, heb ik jullie lief en zo kan dan ook jullie liefde voor elkaar – en de mensen om je heen – vorm krijgen. Handen en voeten. In je houding, in je manieren van omgaan met anderen, jezelf incluis.
Praat je voor Paulus: de man die volgelingen van Christus haatte, wordt i.p.v. vervolger volgeling en schrijft het meest bekende hoofdstuk óóit over de liefde: 1 Korinthe 13. Dat kan hij alleen doen, het wordt alleen bij hem wakker gemaakt omdat hij zichzelf geliefd – agapè – weet, inclusief zijn eigen falen. Het is “zelfkennis”, die weet van kwetsbaarheid en feilbaarheid en die dáárin geliefd is. Van daaruit wordt hij gestimuleerd om zichzelf én anderen lief te hebben. Met vreugde! Tegelijk…, er zijn ook nog andere woorden, vruchten, die daarbij passen. Daarover een volgende keer. Per saldo: wat ze in Veldzicht doen naar mensen is een prachtig voorbeeld van agapè. Het liedje “Lord of the Dance” vat de liefde en de vreugde fantastisch samen. Speel het af en geniet ervan! https://www.youtube.com/watch?v=OjPGSFDy8wo
[1] Matth 21:33-45.
[2] Heel kernachtig in 1 Johannes 4: 7Geliefde broeders en zusters, laten wij elkaar liefhebben, want de liefde komt uit God voort. Ieder die liefheeft is uit God geboren en kent God. 8Wie niet liefheeft kent God niet, want God is liefde. 9En hierin is Gods liefde ons geopenbaard: God heeft zijn enige Zoon in de wereld gezonden, opdat we door Hem zouden leven. 10Het wezenlijke van de liefde is niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat Hij ons heeft liefgehad en zijn Zoon heeft gezonden om verzoening te brengen voor onze zonden.
11Geliefde broeders en zusters, als God ons zo heeft liefgehad, moeten ook wij elkaar liefhebben. 12Niemand heeft God ooit gezien. Maar als we elkaar liefhebben, blijft God in ons en is zijn liefde in ons tot volmaaktheid gekomen. 13Dat wij in Hem blijven en Hij in ons, weten we doordat Hij ons heeft laten delen in zijn Geest