Dit is het vijfde inspiratiestuk over een superkernachtig stuk van de apostel Paulus in de brief aan de Galaten. Ik hoop dat je het met plezier gaat lezen én geïnspireerd raakt.
Kern van het verhaal:
In Galaten 5 schrijft Paulus een verhaal met deze strekking: Een mens wordt werkelijk vrij als je beseft dat God in Christus onvoorwaardelijk van je houdt. Hij houdt niet meer van je als je je best doet voor Hem of een uitmuntende levensstijl – door je perfect aan de wetten en geboden van God te houden – hebt. Hij houdt niet minder van je als je totaal de fout in gaat. Je kunt zonder angst voor wat mensen van je vinden, wat je van jezelf vindt vrij in het leven staan: God houdt van je, vertrouw dat. Geloof/vertrouw dat betekent dat zijn liefde in je werkzaam is, de basis onder je leven. Het woord dat in het hele Nieuwe Testament wordt gebruikt is het Griekse woord “agapè”: onvoorwaardelijke liefde.
Nu ontstaat daar ook een misverstand over: mooi makkelijk! God houdt altijd van je! Of je nou goed of kwaad doet. Waarom zou je dan nog goed doen? Daar heeft Paulus een antwoord op: als je je laat leiden/beïnvloeden door Gods Geest zal je leven voor jezelf én anderen tot bloei komen. Vruchten van de Geest noemt Paulus het. Hij noemt er 9…. Deze keer als derde: de vrede!
Ik neem mijn uitgangspunt in een tekst uit 1 Koningen 5 uit de tijd dat het bijna perfect is in Israël, onder koning Salomo:
1 Salomo had de heerschappij over alle koninkrijken tussen de Eufraat en het land van de Filistijnen, en tot aan de grens met Egypte. Zolang Salomo leefde, waren ze aan hem onderworpen en droegen ze hem schatting af.
2Aan Salomo’s hof werd dagelijks de volgende hoeveelheid voedsel gebruikt: dertig kor tarwebloem en zestig kor meel, 3tien gemeste runderen en twintig gewone runderen, honderd schapen en geiten, en dan nog herten, gazellen, reebokken en gemeste hoenders.
4Salomo heerste over het hele gebied ten westen van de Eufraat, van Tifsach tot aan Gaza, over alle koninkrijken ten westen van de rivier, en hij leefde in vrede met alle omringende landen. 5Zolang Salomo leefde, konden de inwoners van Juda en Israël, van Dan tot Berseba, onbezorgd onder hun wijnrank en hun vijgenboom zitten.
Salomo’s naam stamt af van het Hebreeuwse sjaloom, vrede. De tijd dat hij regeert is de enige periode dat het volk Israël vanaf de tijd van Jozua (ca. 1250 voor Jezus) in Israël woont, dat er duurzame vrede is. Hij regeert vanaf 970 tot en met 930. Na die (maar!) 40 jaar wordt het nooit meer zoals het geweest is en is het land eeuwenlang bezet door Babyloniërs, Perzen, Grieken, Seleuciden en Romeinen. Die laatsten zijn er ten tijde van Jezus, die Koning van de Vrede wordt genoemd, en zij verwoesten het land en de tempel in het jaar 70 en Jeruzalem opnieuw (de tempel wordt niet meer herbouwd) in het jaar 132.
Het is een idyllisch, paradijselijk beeld: vrede, geen oorlog. Vrede, welvaart. Vrede met God, met jezelf, met je omgeving de sjaloom van Sjalomo. Ontspannen onder je eigen vijgenboom (denk aan het geweld nu op de westelijke Jordaanoever) kunnen zitten en een wijntje nemen van je eigen wijnstok. Het is zélfs de enige tijd waarin Israël een vloot heeft en de zee opgaat[1]. De zee is in de bijbel symbool voor dreiging, gevaar, zonde, kwaad, chaos. Dat moet je niet uit jezelf willen opzoeken. Let maar eens op: behoudens verhalen waarin de zee “eng” is zoals bij Noach, Jona, storm op het meer enz. wordt er nooit rustig gevaren. Je komt dus – zoals Jezus – van goeden huize als je over het water kunt lopen! Nooit wordt het in Israël meer zoals onder Salomo, de koning van de vrede. Een eeuwig heimwee. Nooit?
Mijn collega en vriend Henry Dorgelo begint zijn kerkdiensten (uit mijn hoofd) altijd zo: sjaloom, dat is vrede voor jou, dat je vrede hebt met wie je bent, met wat je bent en met je omstandigheden. Ik vind dat altijd raak. Kan dat en wat heeft dat met “de Geest” te maken, of: wat heeft de Geest met die vrede te maken?
Er is een verhaal over Maarten Luther, de kerkhervormer. Tot zijn eigen verbazing wordt hij in de tijd waarin hij leeft – 1483-1546 – een hoofdrolspeler in zowel de “gewone” als de kerkgeschiedenis. Hij is er niet op uit, maar met hoe hij de bijbel leest, God gaat ervaren komt hij haaks te staan op de toenmalige machtige Rooms Katholieke Kerk én de keizer. Dat levert hem ontzettende veel spanning op in zijn leven. Stress, onvrede, bedreiging, onzekerheid over zijn leven, de toekomst, oorlog zelfs. Op een zeker moment zit hij in de plaats waar hij woont – Wittenberg, nog altijd te bezoeken – op een terras BINNEN de stadsmuren samen met zijn vriend Karlstadt. Ze drinken bier op een ontspannen manier, alsof ze op hun gemak aan het strand zitten op een mooie dag. BUITEN de muren horen ze de kanonnen bulderen. Luther zegt – en hij voelt het diep van binnen zo – : “hoe bijzonder is het, buiten is er oorlog, het is spannend, maar het woord van God gaat gewoon door”. Die gedachte – niet zozeer de alcohol 😊 – , dat vertrouwen geeft hem op dat moment een heel diepe rust en vrede van binnen. Niks geen paradijs als ten tijde van Salomo…, en toch sjaloom diep van binnen.
Mystici – mensen die diep doordenken over diep ervaren Godservaringen – zeggen dat als er zoiets gebeurt, dat er dan een “eeuwig nu” gebeurt aan jou, in jou. De omstandigheden zijn er totaal niet naar om rust en vrede te ervaren, integendeel. Maar desalniettemin en desondanks ervaren mensen dat wél. Het stille en rustige oog in de orkaan. De invloed van God in de eeuwigheid dat zich in een bijna tijdloos moment laat voelen in een eeuwig nu. Alsof de tijd even stil staat, alles goed is, terwijl dat juist vaak niet het geval is. Jezus die over de golven loopt of zelfs ligt te pitten als het stormt en ze bijna vergaan en dan tegen de storm zegt “wees stil, koest, af”.
Paulus zit in de gevangenis van óf Rome of Efeze als hij de brief aan de Filippenzen schrijft. Allesbehalve vrede dus. Angst voor stokslagen, je leven niet zeker, onvrij zijn. Desalniettemin schrijft Paulus dan dit: Wees over niets bezorgd, maar vraag in alle omstandigheden aan God wat u nodig hebt en dank Hem in uw gebeden. 7Dan zal de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, uw hart en gedachten in Christus Jezus bewaren.[2]
Het is inderdaad een vreemd soort vrede. Als je je verstand gebruikt – je zit in de gevangenis – dan is er geen rede tot vrede, rust. Want je maalt je hoofd gek van de zorgen en daar is ook reden voor. Maar blijkbaar is die Geest van God dus in staat om dat stil te krijgen. Doordat je je zorgen met God deelt én ze probeert (want het gaat met vallen en opstaan vaak) los te laten. Laat me het met nog een paar voorbeelden aanvullen.
Aartsbisschop Tutu heeft voordat Mandela vrij kwam in Zuid-Afrika gepleit voor geweldloos verzet én het in de praktijk gebracht. Dat leverde hem van twee kanten verzet op. Van de blanken, die niet wilden dat er dingen veranderden, van zijn zwarte medemensen die vonden dat het te soft was en dat er zo niks zou veranderen. Stress, stress. Hij ging als het extra stressvol was eerder opstaan en bidden. Daar werd hij rustig van. Stormen in zijn eigen hoofd gingen liggen, stormen die van buiten kwamen kon hij beter weerstaan. Hij ging er niet van ondersteboven en vervolgde zijn geweldloze weg.
Ten tijde van Corona lag ik alleen te slapen. Dat deden we om elkaar niet te besmetten. Of het zin had of niet, we deden het. Het waren bizarre tijden. Ik hoorde mensen op tv ademen en afgevoerd worden naar de IC. Ik ademde net zo, maar wilde niet naar die IC, weg van de kinderen en Gerda. Zou je weer terugkomen van die IC?? In een nacht was ik zo benauwd dat ik dacht dat ik zou stikken. Ik vond het erg voor Gerda en de kinderen, maar er overviel me ook een vrede die omstandigheden en verstand te boven ging. Een diepe vorm van veiligheid zoals ik die nog nooit in mijn leven ervoer. Ik had vrede – daar is het woord – met mijn evt. sterven. Sinds die tijd ben ik veel angst voor mijn dood die een keer komt kwijt.
In mijn werk hoorde ik vaak dat soort ervaringen. Onlangs nog van iemand die zich heel veel zorgen maakt over zijn/haar boerenbedrijf. In al die zorgen – die op je afvliegen in de nacht – is er rust, vrede bij God. Bijzonder! Terwijl er reden is om wakker te liggen tóch de slaap kunnen vatten in het vertrouwen dat God hoe ook voor je zorgt.
Of ook diegene met de nare stemmen in het hoofd. Een oorlog waarin soldaten elkaar bevechten zoals bij Luther, Oekraïne en noem het maar op is een ramp. Maar oorlogen die in je hoofd woeden zijn het op een heel andere manier ook. Ik moet denken aan zo iemand, die juist in het midden van dat soort stormen een vreemd soort van rust ervoer.
Is die rust altijd stabiel? Er is die bijzondere psalm 42, die één geheel vormt met 43. In die psalm golft de dichter van “hart zeer onrustig en vol onvrede en zorgen” naar “wees gerust.., kalm maar”. Je ziet het een aantal keren terugkomen in de psalm: de angst die je dreigt te overspoelen, de rust die je van God terugkrijgt. Of ook: je ziet de apostel Petrus in de loeiende storm én vertrouwen op Jezus én gillend van angst in de golven verdwijnen. Maar tegelijkertijd wél zich vastklampen aan Jezus. Zijn rustpunt dat alle verstand te boven gaat in de storm.
Geniet je van vrede, van rust? Overkomt het je? Ervaar het als één groot geschenk. Een eeuwig NU! Een vleugje hemel op aarde. Zó kostbaar! Misschien wel wandelend in het bos, zittend op je bank thuis met een bakkie koffie (vijgeboom/koffieboon/graankorrel) met een koekje! Of misschien wel midden in de orkaan. Met dat vreemde moment van rust dat haaks lijkt te staan op de onrust. Die vrede bestaat. En blijft een voorproefje, een heimwee naar deze wereld ooit anders, vol vrede. Een en al Sjalomo!
Komen ze samen nóg een keer voor in de bijbel, als teken van Sjalomo, de wijnstok en de vijgenboom? Zeker, in een prachtig visioen vol van hoop, verlangen, heimwee naar beter. Het wordt vaak gelezen in de adventstijd, de tijd waarin we vieren dat Jezus komt namens God. Zoon van David…, zoon van Salomo. Het is te mooi om er niet mee af te sluiten.
1Eens zal de dag komen
dat de berg met de tempel van de HEER
rotsvast zal staan,
verheven boven de heuvels,
hoger dan alle bergen.
Volken zullen daar samenstromen,
2machtige naties zullen zeggen:
‘Laten we optrekken naar de berg van de HEER,
naar de tempel van Jakobs God.
Hij zal ons onderrichten, ons de weg wijzen,
en wij zullen zijn paden bewandelen.’
Vanaf de Sion klinkt zijn onderricht,
vanuit Jeruzalem spreekt de HEER.
3Hij zal rechtspreken tussen machtige volken,
over grote en verre naties een oordeel vellen.
Dan zullen zij hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers
en hun speren tot snoeimessen.
Geen volk zal meer het zwaard trekken tegen een ander volk,
geen mens zal nog de wapens leren hanteren.
4Ieder zal zitten onder zijn wijnrank
en onder zijn vijgenboom,
door niemand opgeschrikt,
want de HEER van de hemelse machten heeft gesproken.[3]
[1] 1 Koningen 9:26 en verder
[2] Filippenzen 4
[3] Micha 4